In oktober gaat de tuin echt de herfst in. In Ukkel zakt de gemiddelde temperatuur van ongeveer 14 °C begin deze maand naar 9 °C op het einde, de dagen worden bijna twee uur korter en op zondag 25 oktober gaat de klok een uur achteruit. Vorst wordt overal in het land mogelijk, en in de Ardense valleien komt de eerste vorst vaak al eind september of begin oktober. Toch is het een drukke maand: bloembollen, bomen en struiken planten, vorstgevoelige planten binnenhalen, de laatste oogst binnenhalen… en de binnenteelten opstarten die je de hele winter voeden, zoals het forceren van witloof en je eigen paddenstoelen kweken.
Oktober in de tuin in 10 klussen
Kale plekken in het gazon doorzaaien vóór 15 oktober.
Elke week de gevallen bladeren van het gazon harken.
Voorjaarsbollen planten, tulpen vanaf het einde van de maand.
Bomen, struiken en hagen in pot planten.
Vorstgevoelige planten binnenhalen vóór de eerste vorst.
Dahlia’s rooien zodra hun loof door de vorst zwart is geworden.
Herfstlook en grijze sjalotten planten.
Het forceren van witloof opstarten.
Lijmbanden rond de stam van je fruitbomen aanbrengen.
Thuis een paddenstoelenkweekset starten.
De oktoberkalender in één oogopslag
Klus
Wanneer in de maand
Wat je nodig hebt
Gazon doorzaaien
Enkel de eerste helft van de maand
Graszaad
Najaarsmeststof (als het in september niet gebeurd is)
Eerste helft van de maand
Meststof arm aan stikstof, rijk aan kalium
Bladeren harken
Elke week
Bladhark, grasmaaier met opvangbak
Voorjaarsbollen
De hele maand; tulpen vanaf het einde van de maand
Heb je in september verticuteerd en doorgezaaid? Dan is het zwaarste werk achter de rug. Oktober dient om af te werken: het jonge gras laten aanslaan, bemesten als dat nog niet gebeurd is, en vooral voorkomen dat het gazon onder een laag bladeren verstikt. Na half oktober koelt de bodem af en wordt de kieming van graszaad onbetrouwbaar.
Wat je deze maand doet
Zaai de laatste kale plekken door vóór 15 oktober met graszaad, aan 20 tot 25 g/m². Daarna hou je je zaad beter bij tot in het voorjaar.
Najaarsmeststof: als je die in september niet gaf, strooi ze dan in de eerste helft van de maand. Kies een meststof die arm is aan stikstof en rijk aan kalium, zoals de Floranid Twin Club 10-5-20. Kalium versterkt de weerstand tegen kou; stikstof zorgt in dit seizoen net voor slappe groei die gevoelig is voor winterziekten.
Hark elke week de gevallen bladeren weg. Een bladerlaag die veertien dagen blijft liggen ontneemt het gras licht en houdt precies het vocht vast waar mos op wacht. Tip: rijd met de maaier op een hoge stand en met de opvangbak over het gazon, zo hak en verzamel je de bladeren in één beweging. Gehakselde bladeren vormen een uitstekende bodembedekking onder je borders.
Zet de maaihoogte hoger, op 5 à 6 cm. Wat langer gras legt meer reserves aan en verdraagt de kou beter. Blijf maaien zolang het gras groeit: de laatste maaibeurt valt vaak pas in november.
Geef de septemberzaai water als de herfst droog blijft: een jong gazon dat nog geen drie keer gemaaid is, blijft kwetsbaar.
Twee fouten om te vermijden
Verticuteer niet meer in oktober. Het gazon krijgt de tijd niet meer om zich te sluiten vóór de winter, en de blootgelegde plekken worden ingenomen door mos. Is er nog niet verticuteerd? Stel het dan uit tot het voorjaar.
Loop niet over een berijpt gazon. Bevroren grassprieten breken onder je voet en laten bruine sporen na die weken zichtbaar kunnen blijven. Wacht tot de rijp gesmolten is, en maai nooit een bevroren of doorweekt gazon.
Bomen, struiken en hagen. De bodem houdt nog een deel van de zomerwarmte vast en de herfstregen doet de rest: de wortels vestigen zich de hele winter door. Planten in pot ga je nu al plantklaar zetten, planten met blote wortel vanaf november. Voor een levende haag meng je streekeigen soorten: haagbeuk, hazelaar, kornoelje, sneeuwbal.
Voorjaarsbollen. Ga verder met narcissen, krokussen, blauwe druifjes, hyacinten en sierui. Vuistregel: plant elke bol twee tot drie keer zo diep als hij hoog is. Tulpen plant je vanaf het einde van de maand, wanneer de bodem is afgekoeld, en nog tot in december.
Voorjaarsbloeiers: vergeet-mij-nietjes, viooltjes, muurbloem, madeliefjes en sleutelbloemen. Nu geplant, wortelen ze nog vóór de winter en bloeien ze bij de eerste zachte dagen.
Chrysanten, voor kleur in borders, bloembakken en op graven met Allerheiligen.
De laatste vaste planten, helemaal begin oktober. Daarna plant je soorten die gevoelig zijn voor winternat, zoals lavendel of gaura, beter in het voorjaar.
Vorstgevoelige planten: wat gaat naar binnen en wat blijft buiten?
De eerste vorst komt vaak onaangekondigd, tijdens een heldere, windstille nacht. Anticipeer dus: één nacht van -2 °C kan volstaan om een geranium of een bougainville te verliezen.
Binnenhalen vóór de eerste vorst: geraniums (pelargoniums), bougainvilles, citrusplanten, engelentrompet en fuchsia’s in pot. Zet ze in een lichte, vorstvrije ruimte, idealiter tussen 5 en 12 °C, en geef de hele winter heel weinig water.
De oleander verdraagt in volle grond enkele graden onder nul, maar in pot zitten de wortels langs alle kanten blootgesteld aan de kou: haal hem binnen zodra er aanhoudende vorst aangekondigd wordt.
Dahlia’s, gladiolen, canna’s en knolbegonia’s: wacht tot de eerste vorst het loof van de dahlia’s zwart heeft gemaakt, knip de stengels op 10 cm af en rooi de knollen voorzichtig. Laat ze enkele dagen ondersteboven drogen en bewaar ze daarna in een kistje, tussen krantenpapier, op een droge, koele en vorstvrije plek.
Wat buiten mag blijven: montbretia’s en de meeste vaste planten zijn winterhard; een laagje bladeren aan de voet volstaat. Zet potten die buiten overwinteren op klosjes zodat het water kan weglopen, en bescherm de gevoeligste met een wintervlies.
Wat snoei je in oktober?
Heel weinig. Snoeien in oktober lokt zachte scheuten uit die de eerste vorst niet overleven, en snoeiwonden helen slecht bij vochtig weer.
Rozen: kort enkel de lange scheuten van winderig staande struikrozen met een derde in, zodat ze niet loswrikken in de grond. De echte snoei volgt in maart.
Voorjaarsbloeiende struiken (forsythia, sering, weigela, bruidsbloem): niet snoeien, hun bloemknoppen zijn al aangelegd.
Coniferen en groenblijvende hagen: de laatste snoeibeurt valt in september. Loofbomen snoei je in de winter, buiten de vorstperiodes.
Vaste planten: knip niet alles weg. Droge stengels en zaaddozen bieden onderdak aan nuttige insecten, voeden de vogels en geven structuur aan de wintertuin. Verwijder enkel de zieke of omgevallen stengels; de rest wacht tot het einde van de winter.
De andere klussen van de maand
Zieke rozen: zwarte vlekken op de bladeren, gevolgd door vergeling en bladval, wijzen op sterroetdauw. Raap alle aangetaste bladeren op, zowel van de grond als van de plant, en voer ze af zonder ze te composteren: dat is veruit de doeltreffendste maatregel om besmetting in het voorjaar te beperken. Verwar het niet met de natuurlijke vergeling van het blad op het einde van het seizoen.
Eenjarigen: trek de uitgebloeide planten uit en composteer ze, tenzij ze ziek zijn.
Bloembakken: vervang de zomerbloeiers door viooltjes, heide, cyclamen en kleine coniferen, zo hou je kleur tot in het voorjaar.
Geef je herfstaanplant water als het langer dan een week droog blijft, ook bij koel weer.
Laat een wilde hoek liggen: een hoop bladeren of takken achteraan in de tuin dient als winterschuilplaats voor egels, loopkevers en lieveheersbeestjes, je beste bondgenoten tegen slakken en bladluizen.
Maak de nestkasten schoon: het broedseizoen is voorbij. Haal de oude nesten eruit, want die zitten vol vlooien en parasieten, zodat de vogels er deze winter kunnen schuilen.
Vijver: heb je in september geen net gespannen, doe het dan nu, midden in de bladval.
Serre: verlucht overdag en sluit vroeg in de avond. Maak de tabletten en de lege potten schoon om ongedierte te verwijderen dat er wil overwinteren.
Deze maand in bloei: herfstanemoon, aster, zomersering, Mexicaanse oranjebloesem (najaarsbloei), chrysant, napolitaanse cyclaam, dahlia, fuchsia, zonnehoed, hemelsleutel.
Choisya, Mexicaanse oranjebloesem
Moestuin
Wat plant en zaai je in oktober in de moestuin?
Herfstlook (witte of paarse knoflook): plant de teentjes met de punt naar boven, 2 à 3 cm diep, om de 10 à 15 cm. Nu geplant geeft hij grotere bollen dan voorjaarslook.
Grijze sjalotten: zelfde principe, met de punt net boven de grond.
Witte uien: verspeen de planten die je in september zaaide, of zet plantuitjes voor een oogst in het voorjaar.
Veldsla en winterspinazie: laatste zaaibeurt helemaal begin oktober, bij voorkeur onder tunnel of in een bak.
Witloof: het forceerseizoen begint
Witloof is bij uitstek de Belgische wintergroente, en je kweekt het perfect thuis. Het principe: een cichoreiwortel die geen licht krijgt, put uit zijn reserves om een witte, vaste stronk te vormen. Oktober is de start van het seizoen.
Heb je in het voorjaar witloofzaad gezaaid? Rooi de wortels tussen half oktober en half november. Laat ze 2 à 3 dagen opdrogen op een droge, luchtige plek en snijd het loof af op 2 à 3 cm boven de kraag. Hou enkel gezonde, goed gevormde wortels over en bewaar ze koel en donker tot je gaat forceren.
Geen wortels in de moestuin? Onze witloofwortels om te forceren, in België gekweekt, zijn kant-en-klaar: één zak van ongeveer 50 wortels volstaat voor meerdere gespreide oogsten, zonder zaaien. Beperkt beschikbaar tijdens het seizoen.
Zo forceer je witloof thuis:
Neem een emmer, een bak of een grote pot van minstens 35 cm hoog.
Snijd de wortels op een gelijke lengte van 15 à 18 cm en zet ze rechtop, dicht tegen elkaar.
Vul de ruimte tussen de wortels op met potgrond tot aan de kraag en geef water zonder de kraag nat te maken.
Zet het geheel volledig in het donker: een ondoorzichtig deksel, een zwarte zak of een deken. Bij licht wordt je witloof groen en bitter.
Reken op ongeveer 3 weken bij 20 °C, en 4 tot 6 weken in een kelder van 10 à 15 °C. Traag forceren bij lagere temperatuur geeft doorgaans vastere stronken.
Oogst wanneer de stronken 15 à 20 cm groot zijn, door ze net boven de kraag af te snijden.
Groenbemesters: laatste kans voor de winterharde soorten
Facelia en gele mosterd, die je tot eind september zaait, krijgen in oktober de tijd niet meer om zich te ontwikkelen. Om je lege bedden nog te bedekken schakel je over op groenbemesters die vorst verdragen:
Rogge: de hele maand te zaaien, vorstbestendig, en zijn krachtige wortels breken zware grond open.
Winterwikke: in de eerste helft van de maand, idealiter gemengd met rogge, die als steun dient. Als vlinderbloemige bindt ze stikstof uit de lucht.
Veldboon: ook een vlinderbloemige, met grote zaden, te zaaien tot het einde van de maand.
Alle drie beschermen ze de bodem tegen dichtslaan en onkruid, en houden ze de voedingsstoffen vast die de winterregen anders zou uitspoelen. Enkel de vlinderbloemigen verrijken de grond bovendien met stikstof. In het voorjaar maai je ze af, laat je ze enkele dagen verwelken en werk je ze oppervlakkig in, 2 à 3 weken vóór je zaait. Ontdek hoe je je moestuin verbetert met groenbemesters.
Oogsten en onderhouden
Pompoenen: oogst ze vóór de vorst en laat een steel van enkele centimeter zitten. Laat ze twee weken drogen op een droge, gematigd warme plek voor je ze wegzet: hun schil verhardt en ze bewaren de hele winter. Hou er een mooie over voor Halloween op 31 oktober.
Wortelgroenten: oogst wortelen, bieten en knolselder naargelang je ze nodig hebt. Pastinaak en aardpeer mogen in de grond blijven: pastinaak wordt zelfs zoeter na de eerste vorst.
Prei, kolen, veldsla: het seizoen van de wintergroenten begint. Aanaarden van de prei maakt het witte deel langer.
Trek het loof uit van de afgelopen teelten. Loof met plakkenziekte of meeldauw hoort niet op de composthoop.
Beluchten: woel de vrijgekomen bedden los met een woelvork (grelinette) in plaats van te spitten. Zo breek je de verdichting zonder de grond te keren en spaar je het bodemleven.
Voed de bodem: breng compost, stalmest of een organische bodemverbeteraar aan op de lege bedden. Regenwormen en micro-organismen werken die de hele winter in.
Slakken: door het vocht in oktober zijn ze erg actief op jonge veldsla- en slaplantjes. Bescherm die met slakkenkorrels op basis van ijzerfosfaat, toegelaten in de biologische landbouw.
Bescherming: zet tunnels, klokken en vliesdoek klaar voor de teelten die de winter in de moestuin doorbrengen.
Fruit
Pluk de late appels en peren: een vrucht is rijp wanneer ze moeiteloos loskomt als je ze optilt en een kwartslag draait. Bewaar alleen gave vruchten zonder kneuzingen, in een koele en luchtige kelder, zonder dat ze elkaar raken. Hou ze weg van je groenten: het ethyleen dat ze afgeven versnelt de veroudering van de rest.
Raap de noten zodra ze vallen, verwijder de bolster en laat ze in een dunne laag drogen op een luchtige plek. Oogst ook de kastanjes en de laatste druiventrossen.
Boomgaardhygiëne: verwijder de gemummificeerde vruchten die aan de takken blijven hangen en raap het valfruit op. Ze herbergen monilia, dat de volgende bloei zal besmetten. Niet composteren.
Snoei je appelaars en perelaars nu niet: hun vormsnoei gebeurt in de winter, buiten de vorst, tussen november en maart.
Klein fruit: maak de aardbeiplanten schoon door uitlopers en droog blad te verwijderen. Is het nog niet gebeurd, snijd dan de niet-doordragende frambozenstengels die deze zomer vrucht droegen tot op de grond af.
Plant aalbessen, zwarte bessen, frambozen en hazelaars in pot. Fruit met blote wortel plant je vanaf november.
Binnentuin
Haal de laatste planten binnen die nog op het terras staan, vóór de nachten onder 10 °C zakken, en controleer eerst de boven- en onderkant van de bladeren.
Wolluis: wrijf de aangetaste plekken in met een watje gedrenkt in alcohol en spoel de plant daarna af. Bij een zware aantasting gebruik je een geschikte biologische insecticide.
Geef minder water en stop met bemesten tot in maart, behalve bij bloeiende planten zoals orchideeën.
Zet je planten dichter bij het licht en stof het blad af: met steeds kortere dagen telt elke lichtstraal. Snoeien doe je pas in het voorjaar, wanneer de groei hervat.
Bevochtig de lucht zodra de verwarming aanslaat, door je planten samen te zetten of hun potten op een laag vochtige kleikorrels te plaatsen.
Kerstcactus: wil je hem in december in bloei? Zet hem in een koele kamer van 12 à 15 °C, ’s avonds weg van elk kunstlicht, en geef enkele weken minder water.
Kweek je eigen paddenstoelen thuis
De herfst is het paddenstoelenseizoen, en niet alleen in het bos. Met een kant-en-klare paddenstoelenkweekset oogst je binnen enkele weken je eigen paddenstoelen, in een keuken, een kelder of een garage. Een tuin heb je niet nodig.
Beginner? Start met grijze oesterzwammen, de gemakkelijkste en de snelste. Ze hebben zacht licht nodig, zonder direct zonlicht. Pluk ze jong, vóór 6 cm: daarna laten ze sporen los als een fijn wit poeder.
Een koele kelder of garage? Kies dan voor champignons, wit of bruin. Zij verkiezen halfduister, en een ProChampi-kit van 8 kg levert ongeveer 2 kg champignons op.
Fijnproever? Laat je verleiden door de shiitake, met zijn houtachtige smaak en stevige structuur.
De basisregels: sproei één tot twee keer per dag water, want vochtigheid is de sleutel tot een mooie oogst. Verlucht de ruimte regelmatig en hou de kit weg van radiatoren en direct zonlicht. Elke kit geeft meerdere opeenvolgende oogsten, of « vluchten ». Ontdek al onze tips om je paddenstoelenkweekset te doen slagen.
Veelgestelde vragen over de tuin in oktober
Kan ik in oktober nog gras zaaien?
Ja, maar enkel in de eerste helft van de maand, en eerder om door te zaaien dan om een nieuw gazon aan te leggen. Na half oktober koelt de bodem af en verloopt de kieming traag en onregelmatig: wacht dan beter tot het voorjaar.
Wanneer rooi je dahlia’s?
Na de eerste vorst die het loof zwart maakt. Knip de stengels op 10 cm af, rooi de knollen, laat ze enkele dagen drogen en bewaar ze droog, koel en vorstvrij tot in mei.
Is het te laat om voorjaarsbollen te planten?
Nee. Oktober is zelfs de ideale maand voor narcissen, krokussen, blauwe druifjes en sierui. Tulpen plant je vanaf het einde van de maand en nog tot in december.
Hoelang duurt het forceren van witloof?
Ongeveer 3 weken bij 20 °C, en 4 tot 6 weken in een kelder van 10 à 15 °C. De wortels moeten volledig in het donker staan, anders wordt je witloof groen en bitter. Oogst wanneer de stronken 15 à 20 cm groot zijn.
Waar zet je een paddenstoelenkweekset?
Dat hangt af van de soort. Oesterzwammen en shiitakes hebben zacht licht nodig, zonder direct zonlicht; champignons verkiezen het halfduister van een kelder of garage. Zet de kit in geen geval naast een radiator en hou de luchtvochtigheid hoog door één tot twee keer per dag te sproeien.
Welke groenbemester zaai je in oktober?
Enkel winterharde soorten: rogge, winterwikke (in de eerste helft van de maand) en veldboon. Facelia en gele mosterd krijgen de tijd niet meer om zich vóór de kou te ontwikkelen.
Moet je alle gevallen bladeren opruimen?
Op het gazon wel, elke week: daar verstikken ze het gras en werken ze mos in de hand. In de borders en onder de hagen laat je ze liggen: ze beschermen de bodem tegen de kou, voeden de grond terwijl ze verteren en bieden onderdak aan kleine dieren. Verwijder enkel het zieke blad, zoals dat van rozen met sterroetdauw.
Het gezegde van de maand: « Met Sint-Denijs (9 oktober) maakt de winter zijn bed op. » En nog eentje voor de weerliefhebbers: « Veel regen in oktober, veel wind in december. »
