In september neemt de zomerhitte af en krijgt de tuin een tweede leven. De bodem blijft warm, in de meeste streken tussen 15 en 18 °C, terwijl de nachten afkoelen en de regen terugkeert. Precies die combinatie maakt van deze maand het op één na beste zaai- en plantmoment van het jaar in België. Er verschijnen nieuwe bloemen, het gazon herstelt, de moestuin blijft volop oogsten. Tegelijk begin je de tuin best al voor te bereiden op de winterrust.
September in de tuin in 10 handelingen
Verticuteer het gazon en zaai het door vóór het einde van de maand.
Geef een herfstmeststof: weinig stikstof, veel kalium.
Zaai veldsla, winterspinazie en wintersla tijdens de eerste helft van de maand.
Zaai een groenbemester op elk vrijgekomen bed.
Plant je aardbeiplanten, voor een volle oogst in juni.
Plant de eerste voorjaarsbollen: narcissen, krokussen, blauwe druifjes.
Oogst de laatste tomaten vóór de nachten onder 10 °C zakken.
Zet aaltjes in tegen de taxuskever: dit is het laatste goede moment.
Controleer je buxus op de derde generatie buxusmotrupsen.
Haal je kamerplanten weer naar binnen, na inspectie.
September is de beste maand van het jaar om een gazon te renoveren in België. De bodem is nog warm, de regen keert terug, en het graszaad kiemt in 8 tot 15 dagen. Na half oktober koelt de bodem af en wordt de opkomst onbetrouwbaar: wat je nu niet zaait, wacht tot het voorjaar.
In welke volgorde ga je te werk?
Maai kort, tot ongeveer 3 cm, en voer het maaisel af.
Bij veel mos gebruik je eerst een mosbestrijder op basis van ijzersulfaat en wacht je 10 tot 14 dagen tot het mos zwart kleurt. Dat gebeurt vóór het verticuteren, nooit erna: levend mos verticuteren komt neer op het over je hele gazon uitzaaien.
Verticuteer in twee kruisende richtingen en verwijder de opgehaalde viltlaag zorgvuldig.
Zaai je graszaad: reken op 20 tot 25 g/m² om door te zaaien, 30 tot 40 g/m² voor een volledige heraanleg. Rol daarna aan of druk het zaad aan met de rug van de hark, zodat het contact maakt met de grond.
Geef een herfstmeststof met weinig stikstof en veel kalium, zoals Floranid Twin Club 10-5-20 (25 kg voor 800 m², dus ongeveer 31 g/m²). Kalium bereidt het gras voor op de kou door de celwanden te versterken. Een voorjaarsmeststof met veel stikstof zou net zachte, waterrijke groei geven die zeer gevoelig is voor vorst en voor sneeuwschimmel.
Houd de bodem 3 tot 4 weken vochtig als het niet regent. Eén dag uitdroging na de kieming volstaat om de hele zaai te verliezen.
Twee fouten om te vermijden
Geen enkele onkruidbestrijding op een pas ingezaaid gazon. Wacht tot het jonge gras drie tot vier keer gemaaid is. Bovendien zijn synthetische onkruidverdelgers in België, inclusief de selectieve middelen voor gazon, niet langer toegelaten voor verkoop aan of gebruik door particulieren: alleen professionals met een fytolicentie mogen ze nog inzetten.
Laat geen dode bladeren liggen. De schaduw en het vocht die ze creëren zijn precies de omstandigheden waarin mos zich vestigt. Ruim ze regelmatig op en composteer ze.
Alle vaste planten, of ze nu nu of in het voorjaar bloeien. De warme, vochtige bodem laat ze wortelen vóór de winter, wat hun in het voorjaar een beslissende voorsprong geeft. Het is ook het juiste moment om te brede pollen vaste planten te scheuren.
De clematis, die opnieuw in bloei staat.
De voorjaarsbollen. Begin met krokussen, narcissen, blauwe druifjes en sierui: hoe meer tijd ze krijgen om te wortelen, hoe krachtiger ze worden en hoe langer ze blijven bloeien. Vuistregel voor de plantdiepte: twee tot drie keer de hoogte van de bol zelf. Tulpen wachten daarentegen tot november: planten in een nog warme bodem bevordert tulpenvuur.
Herfstbloeiers: maak borders met asters, Japanse anemonen, siergrassen en tricyrtis.
Bodembedekkers: ze hebben ruim de tijd om zich te vestigen vóór de winter.
Groenblijvende struiken en coniferen: ontwar de wortels volledig en richt ze bij het planten in alle richtingen.
Buxus: wat je moet weten vóór je plant of snoeit
Buxus is niet langer de probleemloze struik van vroeger. Twee problemen treffen hem vandaag overal in België: de buxusmot, waarvan de derde generatie rupsen actief is in augustus en september, en de buxusziekte (Cylindrocladium), een schimmel die gedijt bij zacht en vochtig weer.
Kijk in de struik, niet alleen aan de buitenkant: de rupsen werken van binnen naar buiten en de schade wordt pas zichtbaar wanneer het laat is. Zoek naar spinseldraden en groene uitwerpselen.
Bij aantasting behandel je met een biologisch insecticide op basis van spinosad en spuit je het blad ook binnenin goed nat. Behandel ’s avonds: spinosad is giftig voor bijen zolang de spuitvloeistof niet opgedroogd is. Volg altijd de dosering en gebruiksvoorwaarden op het etiket.
Snoei niet meer na het begin van de maand, en enkel bij droog weer. Late snoei lokt zachte scheuten uit die zullen bevriezen, en verse snoeiwonden vormen een ingangspoort voor de schimmel in een vochtige herfst.
Plant je een nieuwe haagje aan, overweeg dan een alternatief: Ilex crenata of Lonicera nitida geven hetzelfde strakke effect zonder buxusmot of buxusziekte.
Snoeiafval van zieke buxus hoort niet op de composthoop.
Wat snoei je in september?
Lavendel, als je het nog niet gedaan hebt. De juiste periode blijft vlak na de bloei, in juli of augustus; in september houd je het bij een heel lichte snoeibeurt. Knip de bloemstelen bij de basis weg en geef de plant opnieuw haar bolvorm, zonder ooit in het oude hout te snijden, want daar loopt ze niet meer uit. Een zware snoei op dit moment geeft zachte scheuten die de eerste vorst niet overleven: bewaar die voor het voorjaar.
De laurier.
Kamperfoelie en jasmijn die te omvangrijk geworden zijn.
Magnolia’s en bloeiende struiken: beperk je tot de hinderlijke takken.
Blijf uitgebloeide rozen wegknippen, net boven het eerste blad met vijf blaadjes, om nieuwe knopvorming te stimuleren.
De overige klussen van de maand
Plantenbakken: verwijder verwelkte bladeren en bloemen.
Serre: blijf overdag ruim luchten en sluit ’s avonds. Het echte risico in september is niet de kou maar de nachtelijke condensatie, die botrytis in de hand werkt. Maak deze maand ook het glas schoon: elke week neemt het beschikbare licht verder af.
Rozen: controleer op aantasting. Tegen echte meeldauw, dat witte waas op de jonge scheuten, werkt een biologische fungicide op basis van zwavel. Gebruik geen zwavel bij temperaturen boven 25 °C, want dan verbrandt het blad. Tegen zwarte vlekkenziekte (sterroetdauw) is zwavel weinig doeltreffend: de enige echt nuttige maatregel is alle aangetaste bladeren verwijderen, zowel op de plant als op de grond, en ze afvoeren zonder te composteren. Geef daarna meststof aan de voet van de rozen en werk die lichtjes in de grond.
Taxuskever: als je rododendrons, bergenia’s of potplanten regelmatige happen aan de bladrand vertonen, zitten de larven in de potgrond en vreten ze aan de wortels. September is het beste moment van het jaar om te behandelen met aaltjes: giet ze ’s avonds uit over de grond, bij een bodemtemperatuur boven 12 °C, en houd de bodem twee weken vochtig. Aaltjes zijn levende organismen: ze verdragen geen direct zonlicht of droogte.
Stek fuchsia’s en oleanders in een glas water: neem stengels van ongeveer 10 cm, verwijder de onderste blaadjes en de bloemknoppen, en verpot twee weken na het verschijnen van de wortels in potgrond. Geraniums (pelargoniums) rotten daarentegen weg in water: die stek je rechtstreeks in potgrond, nadat je de snijwond een paar uur aan de lucht hebt laten opdrogen.
Schoffel de borders om de korst te breken zodat het water kan indringen.
Versnipper het plantenafval en breng het op de composthoop met een compostversneller. Keer de hoop regelmatig om.
Wat níét op de compost hoort: bladeren met schurft, sterroetdauw of echte meeldauw, tomatenloof aangetast door phytophthora, en snoeiafval van zieke buxus. Een composthoop in de tuin haalt zelden 55 tot 60 °C, de temperatuur die nodig is om die ziekteverwekkers te doden. Je zou ze in het voorjaar gewoon opnieuw uitspreiden met je compost.
Zet dode bladeren apart in een eenvoudige gaaskooi: na een jaar heb je gratis bladaarde, ideaal voor je zaaisels.
Heb je een vijver, span er dan een net over vóór de bladval. Bladeren die op de bodem verteren, verstikken het water de hele winter lang.
In bloei deze maand: herfstanemoon, aster, fuchsia, hibiscus, vlijtig liesje, kattenkruid, passiebloem, siererwt, rudbeckia, sedum.
Fuchsia
Moestuin
Wat zaai je in september in de moestuin?
September is niet alleen een oogstmaand. Verschillende teelten kun je nog zaaien, vooral tijdens de eerste helft van de maand, zolang de bodem warm is:
Veldsla: tot half september, voor een oogst van november tot maart. Zaai dicht, op rijen, op een aangedrukte bodem.
Winterspinazie: een winterras overleeft de kou en groeit in maart weer door.
Wintersla: kies beslist een winterhard ras, geen voorjaarssla.
Rucola: komt op in enkele dagen, oogst na 4 tot 6 weken.
Radijs: laatste kans helemaal aan het begin van de maand.
Een bodem die de hele winter kaal ligt, slaat dicht onder de regen, spoelt zijn voedingsstoffen uit en loopt vol onkruid. Zodra een bed vrijkomt, zaai je er een groenbemester op. Dat is wellicht de meest rendabele handeling van heel september.
Facelia (ongeveer 1,5 g/m²): behoort tot geen enkele groentefamilie en is dus overal bruikbaar, zonder risico voor je vruchtwisseling. Ze bevriest in de winter en gaat vanzelf liggen, je laat ze gewoon ter plaatse.
Gele mosterd (ongeveer 2 g/m²): de snelste, maar niet zaaien vóór of na kolen, radijs of rapen. Ze behoort tot dezelfde familie en houdt knolvoet in stand.
Rogge (ongeveer 15 g/m²): winterhard, en haar krachtige wortelstelsel breekt zware gronden open.
Wikke: een vlinderbloemige die stikstof uit de lucht bindt en de bodem verrijkt voor de volgende teelt. Uitstekend in mengsel met rogge.
Zaai vóór het einde van de maand, zodat de bodembedekking zich nog kan vestigen. Deze hoeveelheden zijn richtwaarden: volg altijd de aanwijzing op het zakje.
Plant nu je aardbeien
Dit is het moment van het jaar dat je niet mag missen. Een aardbeiplant die je in september plant, ontwikkelt haar wortels tijdens de herfst en geeft al in juni een volle oogst. Plant je in het voorjaar, dan levert ze het eerste jaar bijna niets op.
Houd 30 tot 40 cm tussen de planten, dus 5 tot 6 planten per vierkante meter, op rijen van 50 cm uit elkaar.
De wortelhals moet net gelijk met de grond liggen: te diep rot ze weg, te hoog droogt de plant uit.
Vermijd een bed waar recent aardappelen of tomaten stonden.
Geef bij het planten flink water en dek daarna af met mulch.
Felrode kerstomaatjes rijpen midden in onze moestuin. De afrikaantjes beschermen de voet van de tomatenplanten.
Oogsten en onderhouden
Ga verder met oogsten: aubergines, courgettes, paprika’s, wortelen, rapen, kolen, augurken, komkommers, tomaten, venkel, sla, waterkers, uien, sjalotten, bonen en aardappelen. Pluk je eerste pompoenen.
Laat uien en sjalotten enkele dagen in de zon drogen voor je ze binnenhaalt, en laat aardappelen in de schaduw opdrogen voor je ze volledig donker bewaart.
Dief je tomaten– en aubergineplanten uit en top de stengels af: het heeft geen zin dat de plant zich uitput aan vruchten die toch niet meer rijp worden.
Pluk vanaf half september alle tomaten, vóór de nachten onder 10 °C zakken en zonder de eerste tekenen van phytophthora af te wachten. Laat ze narijpen in het donker, bij 18 tot 20 °C, samen met een appel of een banaan: het is het ethyleen dat die afgeven dat het rijpen op gang brengt, niet het licht. Achter een raam in de volle zon koken de vruchten eerder dan dat ze rijpen. Ruim uitgeputte planten op, en composteer ze niet als ze phytophthora vertonen.
Blijf schoffelen en onkruid wieden tussen de groenten, onder meer om waterverlies te beperken.
Maak de verdorde bladeren van je artisjokken schoon en snijd de bloemstengels weg.
Pluk het rijpe fruit: het moet moeiteloos loskomen wanneer je de vrucht optilt en een kwartslag draait. Appels, peren, hazelnoten, druiven, pruimen.
Raap gevallen vruchten op en voer ze af. Ze herbergen larven van de fruitmot en sporen van ziekten; ze laten liggen betekent een gegarandeerde herbesmetting volgend jaar. Composteer ze niet.
Maak de druiventrossen vrij door de bedekkende bladeren weg te nemen, zodat ze sneller rijpen en er minder botrytis optreedt.
Knip de laatste waterloten op de stammen weg.
Snoei van fruitbomen: verwar de twee families niet.Steenfruit (kers, pruim, perzik) snoei je na de oogst, en begin september is daarvoor het laatste goede moment: een wintersnoei stelt deze bomen bloot aan gomvorming en bacteriekanker. Pitfruit (appel, peer) snoei je nu net níét: de vormsnoei gebeurt in de winter, buiten de vorstperiode, tussen november en maart, en de zomersnoei in juni of juli.
Binnentuin
Geef geleidelijk minder water in de loop van de maand: het licht neemt af, de groei vertraagt, en de waterbehoefte volgt.
Stop vanaf half september helemaal met water geven aan cactussen en vetplanten.
Haal de planten binnen die op het terras of balkon stonden, vóór de eerste nachten onder 10 °C. Inspecteer elke plant voor je ze binnenhaalt, ook de onderkant van de bladeren: wolluis of spint die je per ongeluk mee naar binnen neemt, verspreidt zich de hele winter in een verwarmd interieur.
Verpot je stekken van vorige maand in individuele potten met potgrond.
Knip gevlekte, vergeelde of verwelkte bladeren weg om je planten er voor de winter weer verzorgd te laten uitzien.
Ja, en het is zelfs de beste periode van het jaar. De bodem is nog warm, waardoor het zaad in 8 tot 15 dagen kiemt. Zaai bij voorkeur vóór het einde van september; na half oktober koelt de bodem af en wordt de opkomst onregelmatig.
Behandel je mos vóór of na het verticuteren?
Ervóór, met 10 tot 14 dagen tussentijd zodat het mos zwart kleurt. Levend mos verticuteren versnippert het en verspreidt het over het hele gazon.
Welke meststof gebruik je in september voor het gazon?
Een herfstmeststof met weinig stikstof en veel kalium. Kalium bereidt het gras voor op de kou, terwijl te veel stikstof in dit seizoen zachte groei geeft die gevoelig is voor vorst en winterziekten.
Wat kun je in september nog in de moestuin zaaien?
Veldsla, winterspinazie, wintersla, rucola, kervel, peterselie, raap en vroege witte ui, vooral tijdens de eerste helft van de maand. Zaai op vrijgekomen bedden liever een groenbemester dan de grond kaal te laten.
Mag je appelbomen in september snoeien?
Nee. Pitfruit snoei je in de winter, buiten de vorst, tussen november en maart. Alleen steenfruit zoals kers en pruim snoei je na de oogst, en begin september is daarvoor het laatste geschikte moment.
Mogen alle dode bladeren op de compost?
Nee. Houd blad met schurft, sterroetdauw of echte meeldauw eruit, net als tomatenloof met phytophthora en snoeiafval van zieke buxus. Een composthoop in de tuin haalt de temperatuur niet die nodig is om die ziekteverwekkers te doden.
Wanneer plant je tulpen?
In november, niet in september. Een nog warme bodem bevordert tulpenvuur. Narcissen, krokussen, blauwe druifjes en sierui plant je wel al nu.
Het gezegde van de maand: “September onweer, december sneeuw”.
